Wprowadzenie
Narodowy Instytut Języka Koreańskiego wyjaśnia, że 을 i 를 są partykułami oznaczającymi dopełnienie. Dopełnienie to w podstawowym ujęciu element zdania wskazujący obiekt czynności czasownika przechodniego. To użyteczny punkt wyjścia, choć nie wyczerpuje wszystkich zastosowań tych form. Jeśli chcesz zestawić dopełnienie z tematem i podmiotem, przeczytaj również przegląd partykuł na blogu kursu.
Najpierw sprawdź koniec rzeczownika
Jeśli rzeczownik kończy się spółgłoską w zapisie sylaby, użyj 을. Jeśli kończy się samogłoską, użyj 를. Partykułę zapisuje się łącznie z rzeczownikiem.
- 책 + 을 = 책을: książkę.
- 밥 + 을 = 밥을: posiłek lub ryż, zależnie od kontekstu.
- 사과 + 를 = 사과를: jabłko.
- 커피 + 를 = 커피를: kawę.
Patrz na ostatnią sylabę całego rzeczownika. W 커피 ostatnia sylaba 피 nie ma końcowej spółgłoski, więc pojawia się 를. W słowie 책 sylaba ma końcowe ㄱ, dlatego wybieramy 을. Nie wybieraj partykuły na podstawie polskiego tłumaczenia. Jeśli chcesz wrócić do budowy sylaby, mapa kursu pokazuje także plan lekcji o batchimie.
Co ktoś czyta, pije albo kupuje?
Porównaj książkę i kawę w dwóch zdaniach:
책을 읽어요.
Czytam książkę.
커피를 마셔요.
Piję kawę.
W pierwszym przykładzie 책을 wskazuje to, co jest czytane; w drugim 커피를 to, co jest pite. Osoba wykonująca czynność nie musi być nazwana, jeśli wynika z rozmowy. Polskie „czytam” i „piję” są więc jedną z możliwych interpretacji. W innym kontekście chodziłoby o inną osobę. Miejsce tych części w zdaniu rozwija artykuł o szyku koreańskiego zdania.
Zamień przedmiot, pozostawiając czasownik: 물을 마셔요 to „piję wodę”. Potem zamień czasownik: 책을 사요 to „kupuję książkę”. Takie pary pomagają zauważyć, do którego słowa odnosi się partykuła. Nie tworzą jednak dowodu, że dowolny rzeczownik można połączyć z dowolnym czasownikiem. Znaczenie całego zdania nadal musi mieć sens.
Podmiot i dopełnienie mają różne role
W zdaniu 민지가 책을 읽어요 imię 민지 występuje z 가, a 책 z 을. W opisanej sytuacji Minji czyta książkę. W podstawowej analizie pierwsza cząstka oznacza podmiot, druga dopełnienie. Przestawienie członów z zachowaniem partykuł nie zamienia ich ról. Partykuły pomagają rozpoznać, kto czyta, a co jest czytane. Osobno możesz przećwiczyć partykuły tematu i podmiotu.
To także powód, dla którego nie należy tłumaczyć każdej partykuły jednym polskim słowem. Języki inaczej wskazują relacje w zdaniu. W polskim rozpoznajemy „książkę” po formie wyrazu i kontekście; w koreańskim pomocna jest partykuła 을. Nie wszystkie koreańskie konstrukcje dają się jednak przełożyć jeden do jednego na polskie przypadki.
Gdzie zapisać partykułę?
Partykuła łączy się w zapisie z poprzedzającym ją wyrazem: 책을, nie 책 을; 커피를, nie 커피 를. To odrębna sprawa od spacji między wyrazami w całym zdaniu. Zasada przytoczona w materiałach NIKL dotyczy łącznego zapisu partykuły z wyrazem, po którym następuje.
Przy nauce na głos nie wybieraj formy tylko po tym, co wydaje Ci się słyszalne na końcu. Najpierw sprawdź zapis i to, czy ostatnia sylaba ma końcową spółgłoskę. Jeśli rozumiesz regułę, ale nie rozpoznajesz końca słowa ze słuchu, problem dotyczy innej umiejętności niż sam wybór 을 albo 를. Porównaj słowo zapisane ze słownikowym nagraniem i dopiero potem układaj zdanie.
A jeśli partykuły nie słychać?
W codziennej rozmowie można spotkać zdanie 책 읽어요 bez 을. To nie to samo co pominięcie osoby czytającej: nie nazwano jej także w pełnej formie 책을 읽어요. Opracowanie gramatyczne NIKL opisuje pomijanie partykuły dopełnienia w prostych rozmowach, gdy relacje między częściami zdania są jasne. Na początku ćwicz pełną formę, żeby widzieć funkcję 을. Brak partykuły nie jest automatycznie błędem, lecz wymaga odpowiedniego kontekstu.
Pominięcie nie działa jednak jak przycisk „usuń każdy znacznik”. Kontekst i budowa zdania wpływają na to, czy wypowiedź pozostaje zrozumiała i naturalna. W przykładzie 책 읽어요 partykuły nie zapisano; w opisanych niżej formach skróconych sytuacja jest inna. W formalnej pracy lub podczas nauki nowego zdania bezpiecznie jest najpierw opanować wersję z partykułą, a warianty potoczne sprawdzać w kontekście.
Skrócona forma nadal może zawierać partykułę
W rozmowie i napisach możesz spotkać 뭘 zamiast 무엇을, czyli formy pytającej „co?” z partykułą. Dlatego pytanie 뭘 읽어요? można rozumieć jako „Co czytasz?” albo „Co czyta?”, zależnie od sytuacji. W skróconym zapisie nie widać osobnej sylaby 을, ale nie chodzi tu o zwykłe pominięcie znacznika.
Materiał NIKL dotyczący słownictwa zestawia również pary 이걸 / 이것을 oraz 절 / 저를. Pierwsza może odnosić się do „tego”, co znajduje się blisko mówiącego; druga zawiera skromne określenie samego siebie 저. Polskie tłumaczenie będzie zależało od całego zdania, a nie od samej skróconej sylaby.
Porównaj trzy rzeczy: 책을 zachowuje pełny znacznik po rzeczowniku, 책 w omawianym wcześniej 책 읽어요 występuje bez niego, a 뭘 jest formą skróconą od 무엇을. W każdej sytuacji przed wyborem polskiego przekładu sprawdź czasownik i kontekst. Sam fakt, że zapis jest krótszy, nie pozwala uznać wszystkich trzech konstrukcji za ten sam rodzaj pominięcia.
Spróbuj rozwinąć zapis 이걸. Jedną z pełnych form jest 이것을: 이것 wskazuje „to”, a 을 jest znacznikiem dołączonym do formy pełnej. NIKL opisuje także inną analizę tego zapisu: potoczne 이거 z dołączoną partykułą ㄹ. W obu analizach chodzi o formę z partykułą. Nie zmieniaj przy tym samodzielnie reszty zdania. Jeżeli chcesz użyć skrótu w napisanym przez siebie zdaniu, sprawdź także sytuację i styl wypowiedzi.
W tej samej tabeli NIKL zestawia 절 z 저를. W pełnej formie 저 oznacza osobę mówiącą, a 를 jest partykułą dopełnienia; w skrócie nie widzisz już jej jako osobnej sylaby. Kiedy czytasz dialog, nie wyciągaj z tego wniosku, że znacznik dopełnienia zniknął. Rozwiń formę w notatce i dopiero wtedy ustal, jaką rolę pełni osoba mówiąca wobec czasownika. Ten krok jest szczególnie przydatny, jeśli ćwiczysz ze słuchu i krótka forma umyka w szybszej wypowiedzi.
Czasownik jest częścią odpowiedzi
Rozpoznanie samego 책을 nie wystarcza, żeby zrozumieć całą wypowiedź. W 책을 읽어요 książka jest czytana, w 책을 사요 kupowana. Jeśli usłyszysz tylko rzeczownik z partykułą, zaczekaj na czasownik, zanim zdecydujesz, co z książką zrobiono. Porównaj też formy 읽어요 i 읽었어요: pierwsza w zwykłym kontekście mówi o teraźniejszości lub planie, druga odnosi się do przeszłości. Partykuła pozostaje taka sama, ponieważ nie ona wskazuje czas.
Nie każdy czasownik łączy się z dopełnieniem w taki sam sposób. Podręcznik NIKL używa prostych par rzeczownik i czasownik, by pokazać funkcję znacznika; nie oznacza to, że każdy polski biernik będzie w tłumaczeniu wymagał 을/를. Przy nowym czasowniku sprawdź przykład słownikowy jako całość. Dzięki temu uczysz się zarówno znaczenia czasownika, jak i tego, z czym może występować.
Co przekazujemy i komu?
Spójrz na słownikowy przykład 나는 사탕 하나를 동생에게 줬다. Jeżeli z kontekstu wiadomo, że chodzi o rodzeństwo, można go oddać jako „Dałem lub dałam młodszemu bratu albo młodszej siostrze jeden cukierek”. Czasownik 줬다 mówi o przekazaniu, 사탕 하나를 wskazuje przekazywaną rzecz, a 동생에게 osobę, która ją otrzymuje. W polskim przekładzie dobór rodzaju czasownika zależy od tego, kto opowiada. Samo 나는 tego nie rozstrzyga.
Hasło 를 w NIKL podaje ten przykład wśród zastosowań związanych z ilością.
W tym zestawieniu do policzenia służy 하나, „jeden”. Spójrz na jego koniec: 나 nie ma 받침, czyli spółgłoski końcowej, dlatego piszemy 하나를. Partykuła stoi po określeniu ilości, a nie po 사탕 w tym konkretnym zapisie. Słownik podaje też bardziej rozbudowane konstrukcje ilościowe; na początek wystarczy przeanalizować ten jeden przykład, bez dopisywania reguły dla każdego szyku.
Przy samodzielnym sprawdzaniu tego zdania nie pomijaj 줬다. To forma przeszła od 주다, „dać”. Możesz osobno zanotować, co zostało przekazane i komu, ale nie musisz na tej podstawie zgadywać, z jakiej okazji doszło do przekazania. Słowo 동생 nie wskazuje płci. Słownik NIKL obejmuje nim także młodszą osobę z rodziny, na przykład kuzyna lub kuzynkę, oraz młodszą znajomą osobę poza rodziną. Bez kontekstu nie wiadomo więc, którą z tych relacji opisuje zdanie.
Czy dopełnienie musi być rzeczą?
Nie. W innym przykładzie NIKL pojawia się nauczyciel, któremu ktoś dziękuje za to, że uczy 부족한 저희를. 저희 odnosi się do grupy obejmującej mówiącego w skromnej formie, a 를 oznacza tutaj osoby objęte działaniem czasownika uczyć. Opis „przedmiot czynności” używany w gramatyce nie oznacza więc, że chodzi wyłącznie o przedmioty materialne.
Przy przekładzie równie ważny jest czasownik. W polskim „uczyć kogoś” przyjmuje inną formę wyrazu niż „pomagać komuś”. Koreański przykład 지수는 아버지를 도와 집안 청소를 했다 można oddać: „Jisu pomogła ojcu posprzątać dom”. 아버지를 i 청소를 występują w różnych częściach zdania, związanych odpowiednio z pomocą i sprzątaniem. Nie oznacza to, że polskie „pomagać” trzeba zawsze łączyć z biernikiem. Zestawienie pozwala raczej zobaczyć, że wzorce obu języków nie są kalką.
Formy 도와 i 했다 pochodzą odpowiednio od 돕다 i 하다. Dwa znaczniki w zdaniu odnoszą się tu do różnych działań.
Jedna pisownia, inne zadania w zdaniu
Słownik NIKL wymienia więcej użyć niż oznaczanie bezpośredniego obiektu. Na przykład w zdaniu 나는 해안가를 걸으며 바닷바람을 만끽했다 ktoś spaceruje wzdłuż wybrzeża i cieszy się morską bryzą. 해안가를 nie jest rzeczą, którą ktoś niesie lub kupuje. Czasownik 걷다, „iść pieszo”, pomaga odczytać to miejsce jako trasę ruchu. Polski przekład „Spacerując wzdłuż wybrzeża, cieszyłem się morską bryzą” wymaga innej budowy niż koreańskie zdanie.
Podobnie hasło 을 podaje wyrażenie 산을 올라갔다, odnoszące się do wejścia na górę. Nie wyciągaj z tego wniosku, że 을 i 를 zawsze można zastąpić partykułą miejsca albo że każdą nazwę miejsca wolno połączyć z każdym czasownikiem ruchu. W kolejnej rozmowie istotne będą konkretny czasownik i to, co chcesz powiedzieć o kierunku, trasie lub miejscu czynności. Różnicę między miejscem działania a kierunkiem rozwija omówienie partykuł 에 i 에서.
To rozróżnienie przydaje się także podczas czytania. Jeśli tłumaczenie dosłowne nie brzmi naturalnie, zatrzymaj się przy całym połączeniu 해안가를 걷다, zamiast dodawać dowolny przyimek. Wybrzeże w tym przykładzie jest trasą. W innym zdaniu rzeczownik z 을 może odnosić się do obiektu działania, osoby albo ilości. Listę znaczeń i więcej kontekstów pokazują hasła 을 i 를.
Cztery krótkie próby z odpowiedziami
- W wyrażeniu 영화를 보다, „oglądać film”, znajdź rzeczownik i partykułę. Dlaczego jest 를?
- W zdaniu 나는 사탕 하나를 동생에게 줬다 wskaż osobę otrzymującą i przekazywaną rzecz. Czy koreańska forma podaje płeć osoby mówiącej?
- W zdaniu 지수는 아버지를 도와 집안 청소를 했다 znajdź dwa słowa z 을 lub 를 i zastanów się, do jakich działań się odnoszą.
- W wyrażeniu 해안가를 걸었다 czy wybrzeże jest trasą spaceru, czy zakupionym przedmiotem?
W pierwszej odpowiedzi 영화 to „film”; sylaba 화 nie ma spółgłoski końcowej, więc występuje 를. W drugiej odbiorcą jest 동생, a przekazywaną rzeczą jeden cukierek; 나는 nie rozstrzyga płci mówiącego. W trzeciej 아버지를 łączy się z pomocą ojcu, a 청소를 ze sprzątaniem. W czwartej 해안가를 wskazuje trasę. Przykłady pochodzą z haseł NIKL albo są krótszymi formami opartymi na ich przykładach, ale polskie objaśnienia i pełna redakcja nadal wymagają niezależnego sprawdzenia.
Ćwiczenie
Uzupełnij partykuły: 책__, 사과__, 물__, 커피__. Do luk wpisz kolejno 을, 를, 을 i 를. Pełne formy to 책을, 사과를, 물을 i 커피를. Sprawdź końcową sylabę każdego rzeczownika, następnie ułóż zdanie z czasownikiem, którego znaczenie znasz. Własne przykłady i dobór partykuł możesz omówić na lekcji indywidualnej.
Porównaj 물을 마셔요 i 물 마셔요. Oba zdania mówią o piciu wody; w drugim pominięto partykułę.
